Romeins verleden: in de voetsporen van keizer Hadrianus

Waren keizer Hadrianus en andere Romeinen in Den Haag?

Het korte antwoord is: ja. Maar in de Romeinse tijd bestond de stad Den Haag nog niet. Het gebied was toen een moeras en duingebied. Er waren geen steden, wel waren er kleine boerderijen van de Cananefaten, een Germaanse stam.

De regio vervulde een belangrijke rol in de verdediging van de Noordzeekust. Archeologische vondsten tonen aan dat er verschillende nederzettingen en militaire posten aanwezig waren. Keizer Hadrianus, een van de bekendste heersers van het Romeinse Rijk, bezocht deze streek waarschijnlijk tijdens zijn inspectiereis langs de noordelijke grenzen van zijn rijk. Volg de voetsporen van keizer Hadrianus.

In 121 na Christus reisde Hadrianus door het gebied dat toen bekendstond als Germania Inferior. Zijn doel was het versterken van de grensverdediging langs de Rijn, de beroemde limes. Historische bronnen beschrijven hoe de keizer zich tijdens deze reis opstelde als een soldaat onder de soldaten. Hij sliep buiten, trainde mee met de troepen en trotseerde zelfs de winterkou zonder extra bescherming.

Niet ver van het huidige Den Haag bezocht Hadrianus waarschijnlijk een nederzetting van de Cananefaten, een lokale stam die nauw samenwerkte met de Romeinen. Deze plaats kreeg later de naam Forum Hadriani, het huidige Voorburg. Daarmee liet de keizer letterlijk zijn naam achter in de Haagse regio.

Romeinse forten langs de kust

Langs de Haagse kust lagen kleine Romeinse posten die de duinen en zee bewaakten. Vooral Ockenburgh was belangrijk, met sporen van een fort en nederzetting. Ook bij de Scheveningseweg en in Meijendel zijn resten gevonden die wijzen op vergelijkbare versterkingen.

Landgoed Ockenburgh

Als je vandaag door de groene omgeving van Landgoed Ockenburgh wandelt, is het moeilijk voor te stellen dat hier ooit een Romeins fort stond. Tussen ongeveer 150 en 180 na Christus was er in de duinen een kleine militaire nederzetting, bekend als de Vicus van Ockenburgh.

Het fort speelde een rol bij de bescherming van de kust tegen invallen vanaf zee. Tijdens archeologische opgravingen zijn hier indrukwekkende vondsten gedaan, waaronder meerdere paardengraven. Een van de bekendste ontdekkingen is het zogenaamde Paard van Ockenburgh, waarvan het skelet te zien is in het Museon-Omniversum in Den Haag.

De ligging van het fort laat zien hoe belangrijk de kustverdediging was voor de Romeinen. Waar bezoekers nu genieten van natuur en rust, hielden soldaten bijna tweeduizend jaar geleden de horizon nauwlettend in de gaten.

Paardenskelet tentoongesteld in het Museion in Den Haag.( foto: met dank aan Vera van Andel)

Scheveningseweg en Meijendel

Ook op andere plekken in de Haagse duinen zijn aanwijzingen gevonden dat de Romeinen hier waren.Bij de Scheveningseweg kwamen tijdens opgravingen sporen van bewoning aan het licht die wijzen op een nederzetting en een bescheiden fort.

Waarschijnlijk stond deze militaire post via een weg in verbinding met Forum Hadriani in Voorburg. Daarnaast zijn in Meijendel en in nabijgelegen Wassenaar vondsten gedaan die erop wijzen dat ook daar Romeinse verdedigingswerken hebben gestaan. Samen vormden deze locaties een netwerk van posten die de kustlijn bewaakten.

Forum Hadriani: de noordelijkste Romeinse stad op het vasteland

Wanneer je nu door Voorburg loopt, wijst niets erop dat hier tussen ongeveer 50 en 270 na Christus een Romeinse stad was. Forum Hadriani was geen geïsoleerde grenspost, maar een levendige nederzetting met straten, tempels, badhuizen en handelsactiviteiten.

De stad groeide uit tot de noordelijkste stad van het Romeinse Rijk op het Europese vasteland. Handelaren, soldaten, ambachtslieden en lokale bewoners leefden hier samen in een omgeving waar Romeinse cultuur en lokale tradities elkaar ontmoetten.

Hoewel de stad tegenwoordig grotendeels onder moderne bebouwing verborgen ligt, blijft Forum Hadriani een van de belangrijkste archeologische locaties van Nederland.

Wat is er vandaag nog te zien in het Romeinse Den Haag?

Het Romeinse verleden is vooral zichtbaar in musea en in het landschap rond Voorburg. In het Museon-Omniversum zie je vondsten zoals het Paard van Ockenburgh. In Park Arentsburgh en het Huygens Museum komt de stad Forum Hadriani weer tot leven via archeologische resten en verhalen.

Op ontdekkingstocht bij Forum Hadriani

De resten van Forum Hadriani bevinden zich onder en rond Park Arentsburgh in Voorburg. Hoewel de stad zelf niet zichtbaar boven de grond ligt, kun je hier nog steeds de historische locatie bezoeken en je voorstellen hoe het Romeinse stadsleven eruitzag.

In het Huygens Museum worden verschillende vondsten uit Forum Hadriani tentoongesteld. Romeins aardewerk, munten en sieraden geven een inkijkje in het dagelijks leven van de bewoners die hier bijna tweeduizend jaar geleden woonden.

Wandelen langs de Limes

De oude noordgrens van het Romeinse Rijk liep dwars door Nederland. Deze grens, beter bekend als de Limes, verbond forten, wachttorens en nederzettingen langs de Rijn.

In de Haagse regio kun je delen van deze geschiedenis nog steeds volgen. Een wandeling vanuit Voorburg richting Leiden voert langs plekken waar archeologen resten van Romeinse bewoning hebben blootgelegd. Voor wie meer wil ontdekken zijn er ook uitgebreide fietsroutes langs de limes die meerdere dagen langs de voormalige grenslijn voeren.

Archeologische opgravingen afkomstig uit Ockenburgh. (foto met dank aan Vera van Andel)

Romeinse schatten in het Museon-Omniversum

Voor een tastbare kennismaking met het Romeinse verleden van Den Haag is een bezoek aan het Museon-Omniversum  vrijwel onmisbaar. Hier zijn bijzondere vondsten uit de regio te zien, waaronder het beroemde Paard van Ockenburgh.

De collectie vertelt niet alleen het verhaal van Romeinse soldaten, maar ook van de Cananefaten die in dit kustgebied leefden. Je ontdekt hoe mensen woonden, kookten, zich kleedden en handel dreven aan de rand van het Romeinse Rijk.

Een van de meest spectaculaire vondsten uit de regio zijn vier Romeinse mijlpalen die werden ontdekt tijdens de aanleg van de Haagse wijk Wateringse Veld. Deze stenen markeerden de afstanden langs Romeinse wegen en vormen een directe verbinding met het verleden.

Een verborgen hoofdstuk van Den Haag

Wie aan Den Haag denkt, denkt meestal aan koninklijke paleizen, internationale politiek en brede stranden. Toch ligt onder de stad een geschiedenis die veel verder teruggaat, van kustforten in de duinen tot een complete stad, Forum Hadriani: de Romeinen lieten duidelijke sporen achter in de regio.